است كه سوره يوسف را به مدينه آورد . زبير بن به كار در اخبار المدينه آورده است كه در ملاقات با پيغمبر در عقبه ، حضرت آنچه در ده سال نازل شده بود به رافع بخشيد و او آن را به مدينه آورد و بر قوم خود خواند و پيغمبر از اعتدال قلب رافع به شگفت آمد . نيز از آن شمار اسيد بن حضير است . در الاصابة راجع به ابراهيم بن جابر آمده كه وى از جمله بردگانى است كه در محاصره طائف آزاد شد و حضرت او را نزد اسيد بن حضير فرستاد كه مؤونه‌اش را تأمين نمايد و تعليمش دهد . در همين جنگ ، ازرق بن عقبه ثقفى از بردگان حارث بن كلده از قلعه بيرون آمد و مسلمان شد . حضرت او را آزاد كرد و نزد خالد بن سعيد بن عاص فرستاد كه مؤونه‌اش را تأمين نمايد و تعليمش دهد . ( 1 ) همچنين از آن جمله است عمرو بن حزم بن زيد انصارى كه در هفده سالگى ، پيغمبر او را براى تعليم فقه و دين و گردآورى صدقات به نجران فرستاد . در اينجا از شش تن انصارى ، كه حافظ قرآن بودند ، نام مىبريم : ابىّ بن كعب ، زيد بن ثابت ، ابو زيد ، معاذ ، ابو درداء ، و سعد بن عباده . از غير انصار هم كسانى حافظ قرآن بوده‌اند . در صحيحين از انس نقل شده كه چهار تن در زمان پيغمبر ( ص ) همه قرآن را جمع ( يعنى حفظ ) كردند و هر چهار از انصار بودند : معاذ ، ابو زيد ، زيد بن ثابت و ابىّ . پرسيدند : ابو زيد كيست ؟ گفت : يكى از عموهاى من . مؤلف گويد : ابو زيد نامش زيد بن سكن است ، اما به كنيه شهرت دارد ، او اولادى نداشت . بعضى هم گفته‌اند ابو زيد همان زيد بن ثابت است ، اما قول اوّل ، اولى است . ( 2 ) در احوال حنظلة بن ابى عامر ، غسيل الملائكه ، آمده كه اوس به دو افتخار مىكردند ، و همچنين به عاصم بن ثابت كه زنبوران جنازه‌اش را حمايت كردند ، و به خزيمة بن ثابت ذو الشهادتين ، و به سعد بن معاذ كه عرش بر مرگ او لرزيد ، افتخار مىنمودند . خزرجيان در مقابل گفتند چهار قارى قرآن ابىّ ، معاذ ، زيد ، ابو زيد و ابو حنظله از ما هستند و مراد ، كسانى است كه در ذهن راوى بوده است ، و گرنه ابو بكر نيز قرآن را در حفظ داشت ؛ چنان كه در الفجر الساطع بر قول انس كه فقط چهار تن را حافظ قرآن مىداند ، اشكال مىكند و مىگويد : ابو عبيد غير از آن چهار تن ، خلفاى اربعه ، طلحه ، سعد ، ابن مسعود ، حذيفه ، سالم ، ابو هريره ، عبد الله بن سائب ، عبادله اربعه ( عبد الله بن زبير ، عبد الله بن جعفر ، عبد الله بن عمر ، عبد الله بن عمرو عاص ) و غير اينان را نيز ذكر كرده است . جوابش اين است كه شايد منظور انس ، حفظ قرآن به همه وجوه قرائات بوده ، يا آنكه بر اساس اطلاع خودش هرچند بر حسب واقع ناقص است ، سخن گفته است . همچنين على ( ع ) بعد از رحلت پيغمبر ، قرآن